2 - * ( إِنَّ الله لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ ) * ( 1 ) ( قطعا خداوند وضع هيچ قومى را تغيير نمىدهد مگر اين كه آنان وضع خود را تغيير بدهند . ) اين دو آيهء مباركه با كمال صراحت ، انسان را در ساختن سرنوشت حيات خود و تشكيل اجزاء و عناصر تاريخش داراى اختيار معرّفى مىنمايد ، دليل اجمالى اين سنّت الهى بر مبناى دادگرى مطلق خداوند سبحان است . زيرا وضعى كه در حيات يك انسان بوجود مىآيد ، خواه آن وضع كيفيّتى مطلوب براى انسان بوده باشد و خواه نامطلوب ، قطعا يا خود او عوامل آن وضع را بوجود آورده است يا عوامل جبرى بوده است كه وضع مفروض را بوجود آورده است . اگر قسم اوّل باشد يعنى خود او عوامل آن وضع را بوجود آورده باشد ، پس رضايت و آگاهى و اختيار وى بوده است كه وضع مطلوب يا نامطلوب را بوجود آورده است و بايستى نتايج آن را دريابد يعنى بدانجهت كه انسان خود را در مجراى نوعى خاصّ از حيات قرار داده و كيفيّت معيّنى از زندگى را براى خود برگزيده است و خداوند سبحان بدون بخل و بىنياز از همه چيز بطور مطلق وسائل طبيعى و عضلانى و استعدادهاى گوناگون درونى را در اختيار او گذاشته است كه بتواند كيفيّتى را كه براى حيات خود انتخاب نموده است بوجود بياورد و آن را ادامه بدهد . اگر خداوند سبحان همان كيفيّت انتخاب شده بوسيلهء خود انسان را تغيير بدهد ، انسان گمان خواهد كرد ، بلكه به نظر خود احتجاج به خدا خواهد كرد كه اگر من همان كيفيّت را كه براى حيات خودم انتخاب نمودم ، در اختيار داشتم و خداوند آن را مطابق مشيّت خود تغيير نمىداد ، من چنين و چنان مىكردم ، من با آن كيفيّت برگزيده به رشد و كمال اعلا مىرسيدم و آنچه مشيّت خداوندى

--> ( 1 ) . الرّعد آيهء 11 .